افزایش هزینه تولید پوشاک در جهان؛ انرژی، حمل‌ونقل و مواد اولیه زیر فشار

افزایش قیمت انرژی، حمل‌ونقل و مواد اولیه مانند پلی‌استر و پنبه، صنعت جهانی پوشاک را با موج تازه‌ای از افزایش هزینه تولید روبه‌رو کرده است. ادامه این شرایط می‌تواند در ماه‌های آینده بر قیمت، تولید و زنجیره تأمین برندهای پوشاک در سراسر جهان تأثیر بگذارد.

صنعت جهانی پوشاک در هفته‌های اخیر با موج تازه‌ای از افزایش هزینه‌ها روبه‌رو شده است. بالا رفتن قیمت انرژی، افزایش هزینه حمل‌ونقل بین‌المللی و رشد قیمت برخی الیاف و مواد اولیه باعث شده تولیدکنندگان پوشاک در کشورهای مختلف با فشار بیشتری بر هزینه تمام‌شده محصولات مواجه شوند.
گزارش‌های منتشرشده در سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد تنش‌های منطقه خاورمیانه و اختلال در بخشی از مسیرهای مهم تجارت و انرژی، اکنون اثر خود را از صنایع نفت و حمل‌ونقل فراتر برده و به زنجیره تأمین نساجی و پوشاک نیز رسانده است.

چرا تولید لباس در جهان گران‌تر شده است؟
تولید یک لباس تنها شامل پارچه و دوخت نیست. پیش از رسیدن محصول نهایی به فروشگاه، مجموعه‌ای از هزینه‌ها شامل تولید الیاف، ریسندگی، بافندگی، رنگرزی، تکمیل پارچه، انرژی کارخانه، بسته‌بندی و حمل‌ونقل در قیمت نهایی آن تأثیر می‌گذارند.
در شرایط فعلی، چند بخش از این زنجیره به‌صورت هم‌زمان با افزایش هزینه مواجه شده‌اند. گزارش ETTextile در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ می‌گوید افزایش هزینه انرژی، حمل‌ونقل و الیاف به‌طور هم‌زمان فشار قابل‌توجهی بر تولیدکنندگان و برندهای پوشاک وارد کرده است.

افزایش قیمت انرژی؛ از کارخانه تا پارچه
بخش نساجی یکی از صنایع نسبتاً انرژی‌بر محسوب می‌شود. تولید الیاف مصنوعی، رنگرزی، شست‌وشو، تثبیت رنگ، خشک‌کردن و تکمیل پارچه همگی به انرژی نیاز دارند.
تحولات بازار جهانی انرژی در هفته اخیر نیز نشان می‌دهد هزینه‌های این بخش همچنان در سطح بالایی قرار دارد. S&P Global در گزارش ۱۷ سپتامبر اعلام کرده است که هزینه‌های تولید جهانی تحت تأثیر اختلالات ژئوپلیتیکی و افزایش هزینه انرژی و لجستیک همچنان بالا باقی مانده و این فشار می‌تواند تا سال ۲۰۲۷ نیز ادامه داشته باشد.
در نتیجه، افزایش قیمت انرژی تنها هزینه حمل کالا را افزایش نمی‌دهد؛ بلکه مستقیماً بر فرآیند تولید پارچه و مواد اولیه نیز اثر می‌گذارد.

پلی‌استر؛ ارتباط مستقیم پوشاک با قیمت نفت
یکی از مهم‌ترین نقاط اتصال صنعت پوشاک با بازار انرژی، الیاف مصنوعی است.
پلی‌استر از مواد پتروشیمی تولید می‌شود و تغییر قیمت نفت و محصولات پتروشیمی می‌تواند بر بهای مواد اولیه آن اثر بگذارد. گزارش‌های اخیر صنعت نساجی از افزایش قیمت پلی‌استر در برخی بازارهای آسیایی حکایت دارند.
Apparel Views در گزارشی منتشرشده در ۱۵ سپتامبر اعلام کرده است که افزایش قیمت انرژی باعث رشد هزینه پلی‌استر شده و هم‌زمان قیمت پنبه نیز تحت فشار قرار گرفته است. این شرایط باعث می‌شود تولیدکنندگان امکان کمتری برای جایگزینی یک نوع الیاف با نوع دیگر به‌منظور کاهش هزینه داشته باشند.

پنبه هم از افزایش قیمت‌ها در امان نمانده است
معمولاً زمانی که قیمت الیاف مصنوعی افزایش پیدا می‌کند، تولیدکنندگان می‌توانند بخشی از سفارش‌های خود را به سمت الیاف طبیعی مانند پنبه تغییر دهند.
اما شرایط فعلی متفاوت است؛ زیرا گزارش‌ها نشان می‌دهد قیمت پنبه نیز هم‌زمان تحت تأثیر نگرانی‌های مربوط به عرضه قرار گرفته است. در نتیجه افزایش هم‌زمان قیمت پلی‌استر و پنبه، گزینه‌های تولیدکنندگان برای کنترل هزینه مواد اولیه را محدودتر کرده است.

افزایش هزینه حمل‌ونقل؛ مشکل بعدی صنعت مد
صنعت پوشاک یکی از جهانی‌ترین زنجیره‌های تأمین را دارد. ممکن است مواد اولیه در یک کشور تولید شوند، پارچه در کشور دیگری بافته شود، دوخت در یک منطقه دیگر انجام شود و محصول نهایی هزاران کیلومتر دورتر به فروش برسد.
به همین دلیل هرگونه افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی مستقیماً بر بهای تمام‌شده پوشاک تأثیر دارد.
تحولات اخیر در بازار سوخت کشتی‌ها و محدودیت‌های ایجادشده در برخی مسیرهای مهم دریایی، هزینه حمل‌ونقل را افزایش داده است. رویترز نیز در هفته اخیر از افزایش قابل‌توجه هزینه حمل انرژی و بالا رفتن قیمت سوخت مورد استفاده در حمل‌ونقل دریایی گزارش داده است.

اختلال انرژی در بنگلادش؛ زنگ خطر برای بازار جهانی پوشاک
بنگلادش یکی از بزرگ‌ترین مراکز تولید پوشاک صادراتی جهان است و بسیاری از برندهای بین‌المللی بخشی از محصولات خود را در این کشور تولید می‌کنند.
رویترز در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش داد که مشکلات تأمین انرژی در بنگلادش باعث شده برخی کارخانه‌ها تولید خود را کاهش دهند یا موقتاً متوقف کنند. صنعت پوشاک این کشور به‌شدت به تأمین پایدار برق و گاز وابسته است و افزایش قیمت LNG نیز فشار بیشتری بر کارخانه‌ها وارد کرده است.
این موضوع تنها یک مسئله داخلی برای بنگلادش نیست؛ زیرا کاهش ظرفیت تولید در یکی از مهم‌ترین مراکز پوشاک جهان می‌تواند بر تحویل سفارش‌های برندهای بین‌المللی و قیمت محصولات در بازارهای مختلف اثر بگذارد.
آیا لباس در ماه‌های آینده گران‌تر خواهد شد؟
افزایش هزینه تولید الزاماً بلافاصله روی برچسب قیمت فروشگاه‌ها دیده نمی‌شود.
بسیاری از برندها مواد اولیه خود را از ماه‌ها قبل خریداری کرده‌اند یا قراردادهای تولید و حمل‌ونقل بلندمدت دارند. بنابراین بخشی از تأثیر افزایش هزینه‌های فعلی ممکن است با تأخیر وارد بازار مصرف شود.
گزارش ETTextile نیز اشاره می‌کند که برندها ممکن است در مرحله اول بخشی از هزینه‌ها را جذب کنند یا در ترکیب و طراحی محصولات تغییر ایجاد کنند؛ اما در صورت ادامه فشارهای فعلی، احتمال انتقال بخشی از هزینه‌ها به مصرف‌کننده در فصل‌های آینده وجود دارد.

برندهای پوشاک چه گزینه‌هایی دارند؟
برندها و تولیدکنندگان برای کنترل هزینه‌ها معمولاً چند راهکار در اختیار دارند: تغییر محل تأمین مواد اولیه، کاهش هزینه‌های لجستیک، مذاکره مجدد با تأمین‌کنندگان، مدیریت موجودی و اصلاح ترکیب محصولات.
اما زمانی که انرژی، مواد اولیه و حمل‌ونقل به‌طور هم‌زمان گران می‌شوند، امکان جبران هزینه‌ها کاهش پیدا می‌کند.
S&P Global نیز اعلام کرده است که هزینه انرژی، حمل‌ونقل، بیمه و لجستیک جهانی همچنان تحت تأثیر تنش‌های منطقه‌ای قرار دارد و احتمالاً فشار هزینه‌ای بر تولیدکنندگان در کوتاه‌مدت ادامه خواهد داشت.

این شرایط چه تأثیری بر بازار پوشاک ایران دارد؟
بازار پوشاک ایران نیز کاملاً از تحولات جهانی جدا نیست.
بخش مهمی از مواد اولیه مورد استفاده صنعت نساجی و پوشاک، ماشین‌آلات، قطعات، مواد شیمیایی، رنگ‌ها و برخی انواع پارچه به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر قیمت جهانی انرژی و حمل‌ونقل قرار دارند.
بنابراین ادامه افزایش قیمت نفت، الیاف، مواد پتروشیمی و حمل‌ونقل بین‌المللی می‌تواند در نهایت بر هزینه تأمین مواد اولیه در بازار ایران نیز اثر بگذارد.
با این حال میزان تأثیر نهایی بر قیمت پوشاک در ایران به عوامل داخلی دیگری مانند نرخ ارز، هزینه تولید، موجودی مواد اولیه، سیاست‌های وارداتی و میزان تقاضای بازار نیز بستگی دارد.

آینده صنعت پوشاک؛ مدیریت هزینه مهم‌تر از همیشه
تحولات اخیر نشان می‌دهد صنعت جهانی پوشاک در دوره‌ای قرار گرفته که مدیریت زنجیره تأمین و کنترل هزینه‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
افزایش هم‌زمان هزینه انرژی، مواد اولیه و حمل‌ونقل، تولیدکنندگان را وادار کرده است با دقت بیشتری برای خرید پارچه، انتخاب تأمین‌کنندگان و میزان تولید برنامه‌ریزی کنند.
اگر فشارهای فعلی ادامه پیدا کند، احتمالاً در فصل‌های آینده شاهد تغییراتی در قیمت، نوع پارچه‌ها، میزان تولید و حتی طراحی محصولات برخی برندها خواهیم بود.
در چنین شرایطی، برندهایی که بتوانند زنجیره تأمین انعطاف‌پذیرتر و مدیریت دقیق‌تری روی هزینه تولید داشته باشند، امکان بیشتری برای حفظ کیفیت و کنترل قیمت محصولات خود خواهند داشت.

منابع: گزارش‌های منتشرشده در سپتامبر ۲۰۲۶ از Reuters، S&P Global Market Intelligence، ETTextile و رسانه‌های تخصصی صنعت نساجی و پوشاک.